دسته: اردشیر بابکان

چو شب روز شد بامداد پگاه

بفرمود تا باز گردد سپاه‏

بیامد دو رخساره همرنگ نى

چو شب تیره گشت اندر آمد برى‏

یکى نامه بنوشت نزد پسر

که کژّى بباغ اندر آورد بر

چنان شد ز بالین ما اردشیر

کزان سان نجست از کمان ایچ تیر

سوى پارس آمد بجویش نهان

مگوى این سخن با کسى در جهان‏

بیامد بشبگیر دستور شاه

همى کرد کودک بمیدان سپاه‏

یکى جامه و چهر و بالا یکى

که پیدا نبد این ازان اندکى‏

بمیدان تو گفتى یکى سور بود

میان اندرون شاه شاپور بود

چو کودک بزخم اندر آورد گوى

فزونى همى جست هر یک بدوى‏

بیامد بمیدان پگاه اردشیر

تنى چند از ویژگان ناگزیر

نگه کرد و چون کودکان را بدید

یکى باد سرد از جگر برکشید

بانگشت بنمود با کدخداى

که آمد یکى اردشیرى بجاى‏

بدو راهبر گفت کاى پادشاه

دلت شد بفرزند خود بر گواه‏

وزین سو بدریا رسید اردشیر

بیزدان چنین گفت کاى دستگیر

تو کردى مرا ایمن از بدکنش

که هرگز مبیناد نیکى تنش‏

بر آسود و ملاح را پیش خواند

ز کار گذشته فراوان براند

نگه کرد فرزانه ملّاح پیر

ببالا و چهر و بر اردشیر

بدانست کو نیست جز کى نژاد

ز فرّ و ز اورنگ او گشت شاد

بیامد بدریا هم اندر شتاب

بهر سو بر افگند زورق بآب‏

ز آگاهئ نامدار اردشیر

سپاه انجمن شد بر آن آبگیر

هرانکس که بد بابکى در صطخر

بآگاهئ شاه کردند فخر

چو شاپور شد همچو سرو بلند

ز چشم بدش بود بیم گزند

نبودى جدا یک زمان ز اردشیر

ورا همچو دستور بودى وزیر

نپرداختى شاه روزى ز جنگ

بشادى نبودیش جاى درنگ‏

چو جایى ز دشمن بپرداختى

دگر بدکنش سر برافراختى‏

همى گفت کز کردگار جهان

بخواهم همى آشکار و نهان‏

که بى‏دشمن آرم جهان را بدست

نباشم مگر شاد و یزدان پرست‏

بدو گفت فرخنده دستور اوى

که اى شاه روشن دل و راه جوى‏

سوى کید هندى فرستیم کس

که دانش پژوهست و فریاد رس‏

یکى نامور بود نامش سباک

ابا آلت و لشکر و راى پاک‏

که در شهر جهرم بد او پادشا

جهان دیده با داد و فرمانروا

مر او را خجسته پسر بود هفت

چو آگه شد از پیش بهمن برفت‏

ز جهرم بیامد سوى اردشیر

ابا لشکر و کوس و با دار و گیر

چو چشمش بروى سپهبد رسید

ز باره در آمد چنانچون سزید

بیامد دمان پاى او بوس داد

ز ساسانیان بیشتر کرد یاد

فراوان جهانجوى بنواختش

بزود آمدن ارج بشناختش‏

پر اندیشه شد نامجوى از سباک

دلش گشت زان پیر پر بیم و باک‏

کنون از خردمندى اردشیر

سخن بشنو و یک بیک یاد گیر

بکوشید و آیین نیکو نهاد

بگسترد بر هر سوى مهر و داد

بدرگاه چون خواست لشکر فزون

فرستاد بر هر سوى رهنمون‏

که تا هر کسى را که دارد پسر

نماند که بالا کند بى‏هنر

سوارى بیاموزد و رسم جنگ

بگرز و کمان و بتیر خدنگ‏

چو کودک ز کوشش بمردى شدى

بهر بخششى در بى‏آهو بدى‏

ز کشور بدرگاه شاه آمدند

بدان نامور بارگاه آمدند

چو آگاهى آمد سوى اردوان

دلش گشت پر بیم و تیره روان‏

چنین گفت کین راز چرخ بلند

همى گفت با من خداوند پند

هران بد کز اندیشه بیرون بود

ز بخشش بکوشش گذر چون بود

گمانى نبردم که از اردشیر

یکى نامجوى آید و شهر گیر

در گنج بگشاد و روزى بداد

سپه برگرفت و بنه برنهاد

ز گیل و ز دیلم بیامد سپاه

همى گرد لشکر بر آمد بماه‏

و زان روى لکشر بیاورد شاه

سپاهى که بر باد بر بست راه‏

ز بس ناله بوق با کرّ ناى

ترنگیدن زنگ و هندى دراى‏

چو از روم و ز چین و ز ترک و هند

جهان شد مر او را چو رومى پرند

ز هر مرز پیوسته شد باژ و ساو

کسى را نبد با جهاندار تاو

همه مهتران را ز ایران بخواند

سزاوار بر تخت شاهى نشاند

از ان پس شهنشاه بر پاى خواست

بخوبى بیاراست گفتار راست‏

چنین گفت کاى نامداران شهر

ز راى و خرد هرک دارید بهر

بدانید کاین تیز گردان سپهر

ننازد بداد و نیازد بمهر

یکى را چو خواهد برآرد بلند

هم آخر سپارد بخاک نژند

نماند بجز نام زو در جهان

همه رنج با او شود در نهان‏

سپاهى ز اصطخر بى‏مر ببرد

بشد ساخته تا کند رزم کرد

بنیکى ز یزدان همى جست مزد

که ریزد بران بوم و بر خون دزد

چو شاه اردشیر اندر آمد بتنگ

پذیره شدش کرد بى‏مر بجنگ‏

یکى کار بد خوار دشوار گشت

ابا کرد کشور همه یار گشت‏

یکى لشکرى کُرد بد پارسى

فزونتر ز گردان او یک به سى‏

یکى روز تا شب بر آویختند

سپاه جهاندار بگریختند

ز بس کشته و خسته بر دشت جنگ

شد آوردگه را همه جاى تنگ‏

بگفتار این نامدار اردشیر

همه گوش دارید برنا و پیر

هر انکس که داند که دادار هست

نباشد مگر پاک و یزدان پرست‏

دگر آنک دانش مگیرید خوار

اگر زیر دستست و گر شهریار

سدیگر بدانى که هرگز سخن

نگردد بر مرد دانا کهن‏

چهارم چنان دان که بیم گناه

فزون باشد از بند و زندان شاه‏

به پنجم سخن مردم زشت گوى

نگیرد بنزد کسان آب روى‏

بگویم یکى تازه اندرز نیز

کجا برتر از دیده و جان و چیز

خنک آنک آباد دارد جهان

بود آشکاراى او چون نهان‏

دگر آنک دارند آواز نرم

خرد دارد و شرم و گفتار گرم‏