دسته: روایت گزنفن

این سخن گزفن که گوید آنچه دانیم اساس درستی دارد زیرا پیداست وی روایت هرودتوس به خوبی آگاه بوده است و روی هم رفته آن را پذیرفته ، لیکن ، شاخ و برگ های باورنکردین را از آن زدوده و آرایش های دیگربدان افزوده است

اینکه گوید نخست مادها و گرگانیان به دلخواه خود فرمانبردار کورش شدند نشان میدهد که گزفن چگونه از روایت های پیشین بهره می گرفته است  . آورده ایم که چگونه – بنا بر روایت هردتوس – مادها به دلخواه خود سروری کورش را پذیرفتن و از گفته دیگری – کتزیاس – روایت کرده ایم که گرگانیان خود به فرمان کورش در آمدند هرودتوس که از فرمانبرداری مادها سخن گفتهدربازه گرگانیان خاموش است و کتزیاس کهع از جنگ سخت میان پارسیان و مادها گفت و گو میکند به فرمانپذیری گرگانیان اشاره دارد بنابراین گزفن آن اشاره کتزیاس را که به سود کورش بوده است برگرفته و با روایت هرودتوس در آمیخته . لیکن همه خواب های آستواگس و دشمنی او را با کورش – بنابر نوشته هرودتوس – و جنگ های ماده با پارسیان و نام و نژاد کورش  -بنابر نوشته هرودتوس – و جنگ های مادها با پارسیان و نام و نژاد کورش – بنا بر نوشته کتزیاس – را نادیده گرفته است .

چنانکه به جای خود خواهیم آورد دلیلی مبنی بر فرمانبرداری هندوان از کورش در دست نداریم و فرمانبروائی کورش ر قبرس ، مصر و حتی بر فنقیه نیز از بیخ و بن نادرست است زیرا که این سامان ها را کمبوجیه پسر کورش به اینشهر افزود نه خود کورش

گزفن در نام خاندان و نژاد کورش و همچنین نام و نژاد پدر و مادرش از هرودتوس پیروی کرده است ، و این سخن که او گوید کمبوجیه پادشاه پارس بود درست تر از نوشته کتزیاس و دیگران است . کزفن بی گمان از روایت کتزیاس درباره نام و نژاد کورش سخت خشمناک بوده است و اینکه گوید مادر کورش را همه  ماندانه دختر استواگس می دانند تو دهنی جانانه ایست که به کتزیاس می زند و گفته او را پوچ و یاوه می انگارد

آنچه  درباره آموزش و پرورش پارسی می گوید اگرچه بیشتر به آموزشو  پرورش اسپارتیان می ماند لیکن سود مند است و اگر چه رفتن کورش به دربار ماد و زیستن وی در آنجا برای چند سالی ، شاید درست باشد ولی نوشته هروتوس مبنی بر دشمنی وی با آستواگس و جنگش با آن تاجدار تاریخی تر و درست تر از روایت گزفن است و مهربانی آستواگس و پسر – ساختگی – او  ریشه و بن تاریخی ندارد . چنانکه میدانیم آستواگس پسری نداشت و خود با کورش جنگید و گرفتار شد .

و این  گفته گزفن که کورشنوجوانی بود در پارس هنگامی که آستواگس در ماد درگذشت به هیچ روی درست نیست زیرا کورش در ۴۹ سالگی آستواگس را در جنگ گرفتار کرد و تا هنگامی که به جنگ کرزوس پادشاه لودیا می رفت، پادشاه پیشین ماد زنده بود

داستان پادشاه آشور نیز از بنیاد افسانه استزیرا که آشور در آن هنگام جز نامی بیش نبود

بنابراین میبینیم که گزفن با بهرهوری از روایت های پیشینیان و آراستن و پیراستن آنها افسانه ای تاریخی شیرینی ساخته است که هیچ تاریخ نویسی نمی تواند از آن چشم بپوشد ولی سخن وی تنها تا آنجائی درست است که از هرودتوس سرچشمه گرفته باشد

از این رو نمیتوانیم نوشته گزفن را روایت تاریخی اصیلی بدانیم و آن را یکی از روایتهای چهارگانه ای که هرودتوس می دانست بشمار آوریم

در آخر انکه نوشته گزفن داستانی دلکش و شیرین است ولی ارزش تاریخی ندارد

.

کورش رهبر نامی و جهاندار بزرگ و بلندنژائ پارسی با نرمخوئی و بیدار دلی شاهانه و برازندگی و دادگری مردانه ای که داشت توانست دلهای مردمان گوناگون را چنان به خود رام کند که از این سوی جهان تا آن سوی گیتی همه با جان و دل به فرمانش گردن نهادند و وی در نام نیک و سرافرازی از همه تاجداران در گذشت

وی چون دید که آسیائیان از هم جدا و پراکنده می زیند با گروهی اندک از پارسیان به راه جهانگیری افتاد ، مادها و گرگانیان به دلخواه خود با وی یگانه شدند ، سپس وی سوریه ایها ، آشوریان ، تازیان ، کاپادوکیان  ، فریگیان ، لودیان ، کاریان ، فنقیان و بابلیان را به زیر فرمان درآوردو باختریان – بلخیان – ، هندوان ، کی لی کیان ، سکاها و پافلاگونیان و ماریاندونی ها را به پذیرفتن خواست ها و قانون های خود ناگزیر کرد

وی همچنین بر بسیاری دیگر از کشور ها مانند یونان آسیا ، قبرس و مصر نیز فرمانروایی یافت. چون ما برآنیم که وی درخور همه گونه ستایش است ، اینک انچه را که از نام و نژادش و کرده های شگرف درخشانش می دانیم ، باز گوئیم

پارسیان کودکان خود را به دبستان می فرستند تا هم دانش بیاموزند و هم پرهیز از دروغ ، دزدی ، ستمگری ، بیشرمی ، فریب ، ناسزاگوئی و به ویژه بی وفائی و پیمان شکنی را فراگیرند.آموزگاران  کار دیه و خردمند نوجوانان ا به میانه روی و وفا داری و فرمانبرداری یاد می دهندو تیراندازی ، سوارکاری ، نخجیرگیر ، نیزه ور ، بردباری در سرما و گرما و پایداری در هنگام گرسنگی و تشنگی بار می آورند

کورش پسر کوبوجیه پادشاه پارس از نژاد پرسیه ایدها یعنی از تخمه پرسسئوس پهلوان نامدار بود . مادرش را همه ماندانه دختر آستواگس میدانند این شاهزاده تا دوازده سالگی همانند دیگر کودکان ، به شیوه نیکوی پارسی پرورش یافت ولی در چابکی و تیز هوشی و دلاوری از همه آنان فراتر بود. زیبائی و نرمخوئی و دادگری و نامجوئیش را هیچکس نداشت و هنوز پارسیان این هنرهایش را در داستانها باز میگویندو در آوازها می خوانند

هنگامی که دوازده ساله شد بنا بدرخواست پدر بزرگش آستواکس ، مادرش او را بهع ماد برد ولی اگر چه پادشاه ماد و پسرش کواکسار – هووخشتر – و درباریان ماد با وی سخت مهربان بودند و هیچگاه در راه شادی و آرامش وی فروگذار نمیکردند کورش از میانه روی و سادگی پارسیان در خوردن و پوشیدن و زیستن بیگانه نشد و شکوه و آرایش دربار ماد وق ها و یاره های زرین ، خوان های رنگین و افزارهای گرانبها ، چشم او را خیره نکرد وی از دم و دستگاه باشکوه و بروو بیای پر آب و تاب درباری رویگردان بود و زندگی سخت پهلوانی را می ستود. با این همه همسالان مادی او و بزرگان آن سامان با وی دوستی و همدلی داشتند و هنرهایش را می ستودند . پس از چندی مادر کورش به پارس بازگشت ولی خود وی چند سالی در دربار ماد بسر برد و در همه ورزشها به ویژه سوارکاری و نخجیرگیریسرآمد یاران و همسالانش گشت .

روزی به استواکس آگاهی آمد پسر پادشاه آشور به هوس نخجیر به مرز ماد گذر کرده و چهارپایان و دارائی های بزرگزادگان مرزنشین مادی را به تاراج برده . استواگس و پسرش با سپاهی به سوی مرز راه افتادند و کورش نیز که در این هنگام ۱۵ یا ۱۶۹ سال داشته با آنان روانه شد .

چون به آشوریان رسیدند شاهزاده پارسی استواگس را اندرز داد که بر دشمن بتازد و آنان را گوسفندوار از پیش برانند. امدها چنان کردند و با آنکه در شمارش کمتر از هماوردان بودند ، بدخواهان را در هم شکستند. در این ستیزه بود که کورش گوهر دلاوری و هنر پهلوانی خود را به همه بنمود و به زودی در جنگاوری زبانزد مرمان گشت و مایه سرافرازی خاندانش شد

پدرش آرزوی دیدار وی کرد و بدنبالش فرستاد آستواگس و مادها از رفتن کورش اندوهناک و گریان شدند و پادشاه بدو اسبان زیبا ی خوش نژاد داد و به پارس بازش فرستاد

پارسیان الز نرمخوئی وبردباری و دلاوی شاهزاده نیک نژاد خود شادمان گشت و زبان به ستایشش گشودند . پس از چندی آستواگس در گذشت و پسرش کواکسار – هووخشتر – که دائی کورش بود بر تخت پادشاهی ماد نشست ولی در دوستی و یگانگی پارسیان و مادها رخنه ای راه نیافت .

.