برچسب: نسخ تعلیق

مولانا علیر ضا تبریزی سابقا در تلوخوشنویسانا ثلث و نسخ ذکر ایشان شد. اما چون در جبلت بی علتش مذکور بود که در فن خط نسخ تعلیق سر آمد زمان و نادر دوران گردد طبع شریفش بدان مایل و ذن منفیش بدان راغب گشت. و شروع در مشق آن نمود و در اندک زکانی به زور وقوت ام الخطوط که عبارت از ثلثل است خوشنویس گشت وخط را به جای بلند رسانید. وهر چه از مولانا میر علی نقل می نمایند تفرقه ایی چند ندارد و آنچه از قلم گوهر ریز ایشان می ریزد روز به روز تفاوت بین ظاهر می شود. 

وی بعد از ایامی که در مسجد جامع دارالسلطنه قزوین به کتابت و قطعه نویسی اشتغال داشتند به ملازمت فرهاد خان رسیدند و خان مشار الیه او را تربیت و رعایت فرمود و جهت مومی الیه کتابت میکرد. دو سال همراه خان به خراسان و مازندران رفت چون شاه مالک رقاب سپهر رکاب از حقیقت احوال او اطلاع یافتند ایشان را از خان گرفته ملازم خود ساختند.

در حدود  ده یا دوازده سال  در ملازمت رکاب ظفر انتساب شاه کام بخش کامیاب در جمیع یورشها و یساقها اقدام داشت. و از جمله مقربان و مخصوصان پادشا عالیمان بودند و گاهی به کتابت و قطعه نویسی اشتغال داشتند و پیوسته در مجلس بهشت آئین و محفل خاص  خلد برین در سالک مقربان شرف اختصاص دارند و به تفقدات و انعامات و نوازشات بیغایات سر افراز  مفتخر بودند. و طبع سلیم ایشان ب نظم اشعار نیز ملامت بسیار داشت. این رباعی از اشعار او است:

تا زاتش عشقت جگرم گشت کباب

پیوسته رودز دید و دل نمک آب

آسودگی و عشق تو امریست محال

صبر و ذل بیقرار نقشیست بر آب

.

مولانا مجنون چپ نیس ولد مولانا کمال الدین رفیقی است.( مولانا کمال الدین محمد رفیقی از دارالسلطنه هرات بوده وی خوش می نوشته و لطافت داشته و شعر را هم نیکو می گفته است.)

مولانا مجنون از خوشنویسان و کاتبان دارالسلطنه هرات است و نسخ تعلیق را بامزه و خوش و پخته می نوشته و خطی از خود اختراع کرده بود که از ترکیب کلمات آن صورت انسان و حیوان به هم میرسید و از جمله این مصرا که:

((نرخ شکر و قند شکست از شکرستان))

از دوطرف نوشته بود به صورت سه چهار آدمی که بر زبر یکدیگر بوده باشند و صورت و خط هر دو در کمال خوبی و تخلص مجنون مذکور بود و کتاب ناز و نیاز از اشعار آبدار او است. و کتاب لیلی و مجنون هم از منظومات او است که به اسم سامی نواب سام میرزا نوشته و واب میرزائی در تذکره الشعرای سامی ذکر اونموده.

این بیت از قصیده ای است که در مدح شاه غفران پناه جنت بارگاه شاه طهماسب گفته:

فیروزه سپهر در انگشترین تست                              

روی زمین تمام بزیر نگین توست

مولانا مجنون رساله ایی در باب تعلیم وآداب خط به تفصیل نوشته و تعلیمات مفردات را یک یک از حروف تهجی نوشته است.

.

مولانا محمد امین در سلک خوش نویسان زمان منتظم است و از شاگردان سر آمد مرحومی مولانا محمد حسین تبریزی اند هم جلی و هم خفی را خوب می نویسد. وی از اولاد عقیل است و در رستمدار بوده اند و پدی وی به غایت عابد و متقی بوده و عمش مولانا میر حسین عقیلی در زمان خاقان جنت مکان علیین آشیان ابوالبقا شاه طهماسب انارالله برهانه از جمله فضلاء و صلحاء وقت بود واو را داخل مجالس علماء نموده اند و والد مشار الیه همراه نواب غفرا پنا سام میرزا به دارالارشاد اردبیل رفته. مولانا محمد امین در آن بلده طیبه متولد شده و در میانه شیخاوندان بزرگ شده وکسب خط نموده وپساز سن تمیز در ایام نواب کامیاب قمر رکاب یعنی شهید سلطان حمزه میرزا کتابدار مرحومی امی خان شاملو گشتند. و همواره منظور نظر شاهزادگی می بودند. واو را صاحب السیف و القلم تعریف می فرمودند. بعد از ارتحال ایشان پای همت در دامن عزلت و قناعت کشیده به درویشی و عبادت اقدام دارند و علایق و عوابق را بلکلیه برطرف نموده و کنار نهاده اند و به مشق وکتابت اکتفا می نمایند.طبعش در گفتن اشعار ترکی به غایت ملایمت دارد و سخنان خوب و مضامین مرغب از او سر زده. این رباعی از آن جمله است:

دیلدن منی صالدی آتش هجراننک

من اوستمه گل کل اولا هم قرباننک

گیجیدن منی بو گون آتشی دریاندن

شیمدی منونک السون ای بکم در باننک

.

مولانا میر علی از سادات عظام حسینی دارالسلطنه هرات است. در خط گوی سبقت و تفوق از همه ربوده چه در اسلوب این خط واضع قاعده جدید و ضابطه سدید است اما به مولانا سلطانعلی نمی رسد چنانکه گفته اند مصراع : آری که هیچ میر به سلطان نمی رسد.

میر در کمال حسن و وجاهت و اهلیت و قابلیت بوده وجامی از جمله عشاق او بوده شرح ان در تحت اسم جامی در تذکره الشعرا ایراد یافته وی در اوایل حال پیش مولانا زین الدین محمود شاگردی کرده بعد از آن در مشهد مقدس به خدمت مولانا سلطانعلی رسید ومشق تعلیم گرفت و در آنجا نشو و نما یافت هم جلی و هم خفی و هم قطعه نویسی و هم کتابت را به درجه اعلی و مرتبه قصوی رسانید وآخر خط را بر طاق بلند نهاد که دست هیچ خطاطی بدان نمی رسد از جمله یادگارهای او در این روزگار این اشعار است که به قلم گهر بار جلی نوشته و در دارالسیاده مشهد مدس بر دارالحفاظ نصب فرموده:

 

سلام علی آل طه و یس                                             

سلا علی آل خیر النبیین

سلام علی روضه حل فیها                                           

امام ینامی به الملک والدین

امام بحق شاه مطلق که آمد                                    

حریم درش قبله گاه سلاطین

شه کاخ عرفان گل باغ احسان                               

مه برج امکان در درج تمکین

علی بن موسی الرضا کز خدایش                          

رضا شد لقب چون رضا بودش آئین

پی عطر رو بند حوران جنت                                 

غبار درش را بگیسوی مشکین

اگر خواهی آری بکف دامن او                             

برو دامن از هر چه جز او ست بر چین

((خادم آل علی میر علی حسینی))

.

مولانا نعمت الله از مقری زاده های مشهد مقدس است. پدرش در سلک مقربان آن آستان عرش سان انتام داشت ی در اوایل حال در مشهد مقدس پیش استادی میرزا سید احمدمشهدی تعلیم گرفت و د رآخر در دارالسلطنه قزوین در خدمت مولانا علیرضا نبریزی مشق می گرفت و خطش صورتی بر کرد. وسلیقه شعر هم دارد بعد از تسخیر مشهد مقدس یه وطن خود رفته  و مابقی عمر در آنجا ماند.این ابیات از او میباشد:

حرام باد بران دیده ذوق دیدارت

که خواب را بخیال تو آشنا سازد

از دیر بسوی کعبه میآیم باز

از اهل حقیقتم ه از اهل مجاز

جان در کف و دل در آستین میآیم

سویت بهزار حاجت و عجز ونیاز

.

میر وجه الدین

میر وجیه الدین خلیل الله عمرا قماست اگر چ در اوایل مشق تعلیق می کردو روش مولانا درویش را داشت بعد از سی سالگی به وادی مشق خط نسخ تعلیق افتاد چون در مشهدمقدس در خدمت شاهزاده عالم آرا ابوالفتح سلطان ابراهیم میرزا به سر می برد در ملازمت میرزایی شروع در مشق نمود و تعلیم از نواب جانبانی گرفت خطش ترقی نمود بسیار صاف و پاکیزه وپخته می نوشت جلی به غایت خوش می نوشت  در آخر پیش استادی میر سید احمد مشهدی تعلیم گرفت. 

 به روش حضرت میر چیزی می نوشت وی از جمله برادران مومن ومخصوصان ان شاهزاده عالمیان بود و در شجاعت و تیر اندازی و سگاهگیری وتفنگ اندازی عایل نداشت. و تفنگ را به مرتبه یی رسانیده بود که هرگز خطا نمی کرد. و مکرر ابوالخان اوزبک به حوالی مشهد مقدس آمد  وی همراه غازیان بیرونرفته دست بر دهان بود و در چوگان بازی و قپق اندازی با نواب جهانبانی هم بازی بود. وگوی تفوق و رجحان به واسطه سیف و قلم از سایر تاجیکان ربوده بود. بعد از رحلت شاهزاده کثیرالافاده دیگر اختلاط با کسی نکرد وقطع نظر از دنیا و مافیها کرده در ولایت قم به زراعت و عمارت و طاعت و عبادت اشتغال داشت. ئسلیقه شعر و طبع موزون داشت هر گاه نئاب جهانبانی شعری یا رباعی می فرمود حسب الامر تتبع می نمود این مطلع ازاو است:

دوری از برم و صالت از من مهجور نیست

بخت بد کرده است از بخت اینها دور نیست

.